Răng sứ dùng được bao lâu? Tuổi thọ từng loại và 6 lý do hỏng sớm

Trả lời ngắn trước khi đi vào chi tiết

Không có một con số cố định. Một mão sứ được làm đúng kỹ thuật và chăm sóc tốt thường dùng ổn định 10 đến 15 năm, và không hiếm trường hợp dùng trên 20 năm. Ngược lại, một mão sứ làm sai có thể hỏng chỉ sau 1 đến 2 năm, dù vật liệu đắt tiền.

Các nghiên cứu tổng hợp lớn cho thấy khoảng 92 đến 97% mão sứ đơn lẻ vẫn còn dùng được sau 5 năm, tuỳ nhóm vật liệu (tổng quan hệ thống của Sailer và cộng sự, 2015).

Điều quan trọng nhất cần hiểu: răng sứ hiếm khi hỏng vì "hết tuổi thọ". Nó hỏng vì những lý do cụ thể, và phần lớn những lý do đó nằm ở chiếc răng thật bên dưới và phần lợi xung quanh, chứ không phải ở miếng sứ.

"Tuổi thọ răng sứ" thực ra là tuổi thọ của ba thứ

Khi nói một chiếc răng sứ dùng được bao lâu, thật ra đang nói về ba thứ cùng lúc:

• Miếng sứ (mão sứ): sứ không bị sâu, không bị ố màu như răng thật. Nó chỉ hỏng khi mẻ, nứt, vỡ hoặc mòn.
• Chiếc răng thật bên dưới (cùi răng): vẫn là răng thật, vẫn có thể sâu, có thể chết tuỷ, có thể gãy.
• Đường nối giữa mão sứ và răng thật, cùng phần lợi bao quanh: đây là chỗ yếu nhất. Nếu mão không khít, vi khuẩn lọt vào chỗ nối, gây sâu răng bên dưới hoặc viêm lợi.

Một mão sứ còn nguyên vẹn nhưng chiếc răng bên dưới đã sâu hỏng thì vẫn phải tháo ra làm lại. Vì vậy, chọn loại sứ tốt chỉ giải quyết được một phần ba câu chuyện.

Tuổi thọ từng loại răng sứ

Dưới đây là các nhóm vật liệu chính. Tên thương mại trên thị trường rất nhiều, nhưng phần lớn đều thuộc một trong các nhóm này.

Một điều nên biết: trong các nghiên cứu, mức chênh lệch tuổi thọ giữa các nhóm vật liệu tốt nhỏ hơn nhiều so với chênh lệch do tay nghề và do cách chăm sóc. Một mão sứ kim loại làm khít, đúng khớp cắn thường bền hơn một mão toàn sứ đắt tiền làm hở bờ.

6 lý do khiến răng sứ hỏng sớm

1. Sâu răng ở bờ mão sứ. Đây là nguyên nhân hàng đầu về mặt sinh học. Vi khuẩn bám ở chỗ nối giữa mão và răng thật, ăn dần vào phần răng bên dưới. Ban đầu không đau, đến khi phát hiện thì thường đã phải tháo mão. Nguy cơ cao hơn nếu mão không khít, hoặc nếu người bệnh không dùng chỉ nha khoa.

2. Viêm lợi, viêm nha chu quanh răng sứ. Biểu hiện: lợi quanh răng sứ đỏ, sưng, dễ chảy máu, hôi miệng. Nguyên nhân có thể từ phía phục hình (bờ mão nằm sâu dưới lợi quá mức, mão quá to so với răng thật, còn sót xi măng gắn dưới lợi) hoặc từ vệ sinh kém. Viêm kéo dài làm tụt lợi, lộ viền cổ răng và tiêu xương.

3. Tuỷ răng bên dưới bị viêm hoặc chết. Một số răng còn sống được bọc sứ có thể bị viêm tuỷ nhiều năm sau. Dấu hiệu: đau tự nhiên, đau về đêm, đau khi cắn. Xem thêm bài Bọc răng sứ có phải lấy tuỷ không?

4. Mẻ, nứt hoặc vỡ sứ. Thường do nghiến răng khi ngủ, cắn vật cứng (đá lạnh, xương, vỏ cua, mở nắp chai bằng răng), hoặc do miếng sứ bị làm quá mỏng vì răng mài không đủ. Với loại sứ có lớp phủ, mẻ nhỏ ở lớp ngoài đôi khi chỉ cần đánh bóng, nhưng mẻ lớn thì phải làm lại.

5. Bong mão sứ. Mão rơi ra nguyên chiếc. Lý do thường gặp: cùi răng quá ngắn hoặc mài quá thuôn nên không đủ lưu giữ, hoặc răng bên dưới đã sâu làm lỏng mối gắn. Nếu mão và răng còn nguyên vẹn, có thể gắn lại. Hãy giữ lại mão và đến phòng khám sớm, đừng tự gắn bằng keo.

6. Gãy cùi răng hoặc gãy chân răng. Hay gặp ở răng đã chữa tuỷ mà còn quá ít mô răng thật. Răng như vậy cần được dựng lại bằng chốt và vật liệu tái tạo trước khi bọc. Gãy chân răng thường không giữ được răng, phải nhổ và tính đến Implant.

Phần do bác sĩ, phần do bạn

Tuổi thọ răng sứ được quyết định gần như ngang nhau bởi hai phía.

Phía phòng khám làm đúng khi:

• Khám và xử lý sâu răng, viêm lợi, tuỷ trước khi bọc, không bọc đè lên răng đang bệnh.
• Mài đủ độ dày cho vật liệu đã chọn nhưng không mài thừa.
• Mão khít sát ở bờ, kiểm tra trên phim nếu cần.
• Lấy sạch xi măng thừa dưới lợi sau khi gắn.
• Chỉnh khớp cắn ở cả tư thế cắn khít và khi đưa hàm sang hai bên.
• Phát hiện thói quen nghiến răng và làm máng bảo vệ nếu cần.

Phía bạn có thể làm:

• Chải răng 2 lần mỗi ngày, chú ý vùng cổ răng sát lợi.
• Dùng chỉ nha khoa hoặc tăm nước mỗi ngày. Với răng sứ, khi lấy chỉ ra nên kéo chỉ ngang ra phía ngoài thay vì giật mạnh lên, để không làm lỏng mép mão.
• Khám định kỳ 6 tháng một lần để phát hiện sâu bờ và viêm lợi sớm.
• Đeo máng chống nghiến nếu bác sĩ phát hiện bạn nghiến răng.
• Không dùng răng sứ để cắn đá, xương, mở nắp chai, cắn móng tay.
• Hạn chế hoặc bỏ thuốc lá, vì thuốc lá làm nặng thêm viêm lợi quanh răng sứ.

Dấu hiệu răng sứ đang có vấn đề

Nên đi khám sớm nếu thấy một trong các dấu hiệu sau, kể cả khi không đau:

• Hôi miệng khu trú quanh một vài răng sứ, dù đã đánh răng kỹ.
• Viền đen hoặc xám ở cổ răng sứ, hoặc lợi quanh răng sứ thâm lại.
• Lợi quanh răng sứ hay chảy máu khi chải răng.
• Ê buốt khi uống nóng lạnh ở răng đã bọc.
• Đau khi cắn, hoặc đau âm ỉ tự nhiên.
• Thức ăn hay nhét vào kẽ giữa răng sứ và răng bên cạnh.
• Cảm giác mão sứ lung lay, cộm, hoặc nhìn thấy vết mẻ.

Bảo hành và tuổi thọ là hai chuyện khác nhau

Nhiều nha khoa, trong đó có chúng tôi, ghi thời hạn bảo hành theo từng dòng sứ, có dòng bảo hành dài hoặc trọn đời. Cần hiểu đúng thời hạn này:

• Bảo hành là cam kết của phòng khám: nếu răng sứ hỏng do lỗi vật liệu hoặc lỗi kỹ thuật trong thời hạn, phòng khám sửa hoặc làm lại miễn phí theo điều kiện đã ghi.
• Bảo hành không có nghĩa là răng chắc chắn dùng được đến hết thời hạn mà không cần chăm sóc. Các hỏng hóc do sâu răng vì vệ sinh kém, do chấn thương, do cắn vật cứng, hoặc do không tái khám định kỳ thường không nằm trong phạm vi bảo hành.
• Hầu hết chính sách bảo hành đều yêu cầu tái khám định kỳ. Bỏ tái khám có thể làm mất quyền bảo hành.

Khi chọn răng sứ, hãy hỏi rõ: bảo hành những lỗi nào, không bảo hành những trường hợp nào, và cần làm gì để giữ quyền bảo hành.

Xem: Chính sách bảo hành · Tra cứu phiếu bảo hành

Có cần thay răng sứ sau một số năm nhất định không?

Không. Không có quy định "đủ 10 năm thì phải thay". Một mão sứ còn khít, lợi xung quanh khoẻ, răng bên dưới không có vấn đề thì cứ tiếp tục dùng, dù đã 20 năm. Chỉ thay khi khám thấy có vấn đề thật sự: sâu bờ, hở bờ, mẻ vỡ, lợi tụt làm lộ viền ảnh hưởng thẩm mỹ, hoặc khi làm lại cả hàm vì lý do khác.

Ngược lại, nếu ai đó khuyên bạn thay hàng loạt răng sứ còn tốt chỉ vì "đã cũ", hãy hỏi lại cụ thể từng răng đang có vấn đề gì và xin xem trên phim.

Kết luận

Răng sứ bền hay không phụ thuộc vào ba thứ gần như ngang nhau: chiếc răng thật bên dưới có được xử lý đúng trước khi bọc không, mão sứ có được làm khít và đúng khớp cắn không, và bạn có vệ sinh, tái khám đều đặn không. Chọn vật liệu là quyết định quan trọng, nhưng không phải quyết định duy nhất.

Xem thêm: Bọc răng sứ · Bọc răng sứ nên bọc mấy cái? · Bọc răng sứ có đau không?

Nguồn tham khảo

• Sailer I., Makarov N.A., Thoma D.S., Zwahlen M., Pjetursson B.E. (2015). All-ceramic or metal-ceramic tooth-supported fixed dental prostheses (FDPs)? A systematic review of the survival and complication rates. Part I: Single crowns (SCs). Dent Mater 31(6):603–623. Bản toàn văn mở
• Pjetursson B.E. và cộng sự (2015). Part II: Multiple-unit FDPs. Dent Mater 31(6):624–639.
• Goodacre C.J. và cộng sự (2003). Clinical complications in fixed prosthodontics. J Prosthet Dent 90(1):31–41.