Mất răng lâu năm, bị tiêu xương có trồng Implant được không? Khi nào phải ghép xương

Trả lời ngắn trước khi đi vào chi tiết

Phần lớn người mất răng lâu năm vẫn trồng được Implant, kể cả khi đã mất răng 10 đến 20 năm. Tiêu xương không phải lý do để từ chối, mà là lý do để thay đổi kế hoạch: có thể phải ghép xương trước hoặc cùng lúc với cấy trụ, chọn trụ ngắn hơn hoặc nhỏ hơn, hoặc đặt trụ nghiêng để né vùng thiếu xương.

Thứ quyết định không phải số năm mất răng, mà là xương ở vị trí đó còn cao bao nhiêu, rộng bao nhiêu milimét. Hai người cùng mất răng 10 năm có thể có lượng xương rất khác nhau. Con số này chỉ đo được bằng phim CT Cone Beam (phim 3 chiều), không đo được bằng mắt hay phim toàn cảnh thông thường.

Vì sao mất răng thì xương hàm tiêu đi

Xương ổ răng tồn tại để giữ chân răng. Khi răng mất, lực nhai không còn truyền xuống vùng xương đó nữa, và cơ thể dần tiêu bớt phần xương "không còn việc để làm".

Quá trình này diễn ra nhanh nhất ngay sau khi mất răng:

• Trong 3 tháng đầu, sống hàm đã mất phần lớn lượng xương sẽ mất trong năm đầu tiên.
• Sau khoảng 12 tháng, chiều rộng sống hàm có thể giảm tới khoảng một nửa so với lúc mới nhổ.
• Chiều cao giảm ít hơn chiều rộng, nhưng vẫn tiếp tục giảm chậm trong nhiều năm sau đó.

Các mốc trên lấy theo nghiên cứu theo dõi của Schropp và cộng sự (2003) và tổng quan của Tan và cộng sự (2012).

Vì xương mất nhiều nhất về chiều rộng, nhiều người có sống hàm nhìn từ trên xuống vẫn "đủ cao" nhưng lại mỏng như lưỡi dao. Đây là kiểu thiếu xương hay gặp nhất và cũng là kiểu dễ xử lý nhất.

Hai yếu tố làm xương tiêu nhanh hơn:

• Đeo hàm giả tháo lắp lâu năm. Nền hàm tì trực tiếp lên lợi và xương, ép vùng xương bên dưới tiêu dần. Người đeo hàm tháo lắp 10 đến 15 năm thường thiếu xương nhiều hơn người để trống cùng thời gian.
• Răng mất do viêm nha chu nặng hoặc nhổ có sang chấn. Xương đã bị phá huỷ trước khi răng rụng, nên điểm xuất phát đã thấp hơn.

Mất răng lâu năm còn gây ra những thay đổi gì khác

Thiếu xương không phải hậu quả duy nhất. Khi khám cho người mất răng lâu năm, bác sĩ còn kiểm tra:

• Răng bên cạnh nghiêng đổ vào khoảng trống. Khoảng mất răng hẹp lại, có khi không đủ chỗ đặt một răng có kích thước bình thường.
• Răng đối diện trồi ra. Răng ở hàm đối diện không còn gì chặn lại sẽ dài dần về phía khoảng trống, làm thu hẹp chiều cao dành cho răng mới.
• Khớp cắn lệch. Nhai lệch một bên lâu năm làm mòn răng không đều, có người đau vùng khớp hàm.

Những thay đổi này đôi khi cần xử lý trước khi cấy trụ: chỉnh nha ngắn để dựng răng nghiêng, mài chỉnh hoặc bọc lại răng trồi. Bỏ qua bước này thì trụ vẫn cấy được, nhưng răng sứ gắn lên sẽ hẹp, thấp hoặc lệch khớp.

Xương cần còn bao nhiêu để cấy trụ không phải ghép

Không có một con số chung cho mọi trường hợp, vì còn tuỳ vị trí răng và loại trụ. Để dễ hình dung, với một trụ Implant tiêu chuẩn đường kính khoảng 4mm:

• Chiều rộng xương: cần đủ để sau khi đặt trụ, mỗi bên còn khoảng 1,5mm xương bao quanh. Tức là sống hàm cần rộng khoảng 6 đến 7mm.
• Chiều cao xương: thường cần khoảng 8 đến 10mm cho trụ dài tiêu chuẩn.
• Hàm dưới vùng răng hàm: phải chừa một khoảng an toàn (thường khoảng 2mm) phía trên ống thần kinh răng dưới. Đây là lý do bác sĩ phải đo trên phim 3 chiều chứ không ước lượng.
• Hàm trên vùng răng hàm: phía trên là xoang hàm. Sau khi mất răng, xoang có xu hướng "lấn xuống" chiếm chỗ của xương, nên vùng này hay thiếu chiều cao nhất.

Các cách xử lý khi thiếu xương

Tuỳ thiếu ít hay nhiều, thiếu chiều rộng hay chiều cao, bác sĩ có các lựa chọn sau, xếp từ ít can thiệp đến nhiều can thiệp:

1. Dùng trụ ngắn hoặc trụ nhỏ, không ghép. Với vùng thiếu chiều cao vừa phải, trụ ngắn (khoảng 6mm) là lựa chọn đã được nghiên cứu nhiều trong những năm gần đây và cho kết quả tốt ở đúng chỉ định. Lợi thế: tránh được một ca ghép, rút ngắn thời gian. Giới hạn: không phải vị trí nào cũng phù hợp, nhất là khi khoảng cách từ xương lên mặt nhai quá lớn.

2. Ghép xương cùng lúc khi cấy trụ. Khi xương đủ giữ trụ chắc ngay từ đầu, chỉ thiếu một ít ở một mặt (thường là mặt ngoài), bác sĩ cấy trụ rồi đắp bột xương và phủ màng vào phần thiếu trong cùng một lần. Khách không phải thêm một lần phẫu thuật, nhưng thời gian chờ trước khi gắn răng thường dài hơn ca không ghép.

3. Ghép xương trước, cấy trụ sau. Khi sống hàm quá mỏng để giữ trụ, bác sĩ ghép xương trước, chờ xương ghép ổn định rồi mới cấy trụ. Thời gian chờ thường khoảng 4 đến 6 tháng, ca ghép nhiều có thể lâu hơn.

4. Nâng xoang (cho hàm trên, vùng răng hàm).

• Nâng xoang kín: khi xương còn tương đối (thường từ khoảng 5mm trở lên), bác sĩ đẩy nhẹ đáy xoang lên qua chính lỗ khoan cấy trụ và đặt trụ luôn trong một lần.
• Nâng xoang hở: khi xương còn quá ít, bác sĩ mở một cửa sổ nhỏ ở thành bên xoang, nâng màng xoang lên và đặt xương ghép vào. Thường phải chờ khoảng 6 đến 9 tháng trước khi cấy trụ, hoặc cấy cùng lúc nếu xương còn đủ giữ trụ.

5. Ghép khối xương. Dành cho ca thiếu xương nhiều theo cả chiều cao lẫn chiều rộng. Khối xương có thể lấy từ chính người bệnh (thường ở vùng cằm hoặc góc hàm) hoặc dùng vật liệu thay thế. Đây là phẫu thuật lớn hơn hẳn, thời gian lâu hơn, và không phải phòng khám nào cũng thực hiện.

6. Đặt trụ nghiêng để né vùng thiếu xương (All-on-4, All-on-6). Với người mất gần hết hoặc toàn bộ răng một hàm, bác sĩ có thể đặt các trụ phía sau nghiêng một góc để tận dụng vùng xương còn tốt phía trước xoang hoặc phía trước ống thần kinh, tránh phải ghép xương lớn.

Vật liệu ghép xương là gì

Khách hay hỏi "xương ghép lấy ở đâu". Có bốn nguồn:

• Xương tự thân: lấy từ chính người bệnh. Lành tốt nhất nhưng cần thêm một vùng lấy xương.
• Xương đồng loại: từ người hiến, đã qua xử lý và tiệt trùng tại ngân hàng mô.
• Xương dị loại: thường có nguồn gốc từ xương bò, đã loại bỏ hoàn toàn phần hữu cơ, chỉ giữ lại khung khoáng làm giàn cho xương mới mọc vào. Đây là nhóm được dùng phổ biến nhất trên thế giới.
• Vật liệu tổng hợp: chế tạo từ các hợp chất canxi phosphat.

Trên thực tế bác sĩ hay trộn các loại với nhau, và phủ thêm màng sinh học để giữ vật liệu ghép đúng chỗ trong lúc xương mới hình thành.

Cả quá trình mất bao lâu

Đây là phần khách cần biết rõ nhất trước khi quyết định, vì nó ảnh hưởng tới lịch làm việc, đi lại và chi phí:

Trong thời gian chờ, khách thường được làm răng tạm để không bị trống, nhất là ở vùng răng cửa.

Ai không nên ghép xương hoặc cần chuẩn bị kỹ hơn

• Người hút thuốc lá nhiều: xương ghép lành kém hơn rõ rệt, tỉ lệ thất bại cao hơn. Nhiều bác sĩ yêu cầu ngưng hút ít nhất vài tuần trước và sau phẫu thuật.
• Người tiểu đường chưa kiểm soát tốt đường huyết. Xem bài Người tiểu đường, cao huyết áp có trồng Implant được không?
• Người đang hoặc đã từng dùng thuốc điều trị loãng xương nhóm bisphosphonate (nhất là dạng tiêm truyền) hoặc denosumab, hoặc đã xạ trị vùng đầu mặt cổ: phải báo bác sĩ, vì có nguy cơ hoại tử xương hàm.
• Viêm nha chu ở các răng còn lại chưa điều trị: vi khuẩn từ túi lợi có thể lan sang vùng ghép và trụ mới. Cần điều trị nha chu ổn định trước.

Nên hỏi gì khi đi tư vấn

Một buổi tư vấn tốt cho người mất răng lâu năm nên trả lời được các câu sau. Nếu bác sĩ trả lời được ngay và chỉ cho bạn thấy trên phim, đó là dấu hiệu tốt:

• Tôi có được chụp phim CT 3 chiều không? Xương ở vị trí đó cao bao nhiêu, rộng bao nhiêu mm?
• Tôi có cần ghép xương không? Ghép cùng lúc hay ghép trước rồi chờ?
• Nếu ghép thì dùng vật liệu gì, có phủ màng không?
• Có cách nào tránh ghép không (trụ ngắn, trụ nghiêng), và vì sao bác sĩ chọn hoặc không chọn cách đó cho tôi?
• Tổng thời gian từ hôm nay đến lúc có răng cố định là bao lâu? Trong lúc chờ tôi có răng tạm không?
• Răng bên cạnh và răng đối diện của tôi có cần xử lý gì trước không?

Kết luận

Mất răng lâu năm hiếm khi khiến việc trồng Implant trở thành không thể. Thứ thay đổi là độ phức tạp, thời gian và chi phí. Càng để lâu, xương càng tiêu thêm, phương án càng nhiều bước. Nếu bạn đang cân nhắc, việc nên làm đầu tiên là chụp phim CT để biết chính xác mình còn bao nhiêu xương, rồi mới bàn đến phương án.

Xem thêm: Trồng răng Implant · Trồng răng Implant bao lâu thì lành? · Implant hay cầu răng sứ?

Nguồn tham khảo

• Schropp L. và cộng sự (2003). Bone healing and soft tissue contour changes following single-tooth extraction: a clinical and radiographic 12-month prospective study. Int J Periodontics Restorative Dent 23(4):313–323.
• Tan W.L. và cộng sự (2012). A systematic review of post-extractional alveolar hard and soft tissue dimensional changes in humans. Clin Oral Implants Res 23 Suppl 5:1–21.
• Chiapasco M., Casentini P., Zaniboni M. (2009). Bone augmentation procedures in implant dentistry. Int J Oral Maxillofac Implants 24 Suppl:237–259.
• Pjetursson B.E., Lang N.P. (2014). Sinus floor elevation utilizing the transalveolar approach. Periodontol 2000 66(1):59–71.
• Thoma D.S. và cộng sự (2015). Short implants versus sinus lifting with longer implants to restore the posterior maxilla: a systematic review. Clin Oral Implants Res 26 Suppl 11:154–169.